Πώς να χρεώνετε στα παιδιά σας τις προσωπικές σας αποτυχίες.

Το συνοικιακό μας βιβλιοπωλείο είναι ιδανικό για λογοτεχνικό χάζι. Σήμερα ήταν εκεί και μία μητέρα με το χαριτωμένο τετράχρονο κοριτσάκι της. «Διάβασε τώρα που προλαβαίνεις, πριν γεννήσεις» μου λέει κοιτώντας την κοιλιά μου που μαρτυρεί πως είμαι έγκυος. Το παιδάκι της στέκεται τώρα αμήχανο. «Έχω παιδιά» της απαντώ χαμογελώντας στην κορούλα της. «Για διάβασμα υπάρχει χρόνος, αρκεί να το θέλουμε». Τα ρούχα εκείνης και της κόρης της είναι μοντέρνα, τα μαλλιά της φροντισμένα πρόσφατα από κομμωτήριο. Για τις χρονοβόρες δραστηριότητες του καλλωπισμού υπάρχει προφανώς απεριόριστος διαθέσιμος χρόνος, για διάβασμα όμως δεν περισσεύει λεπτό. Ειδικά όμως για τις ελάχιστες γόνιμες δραστηριότητές μας, φταίνε τώρα τα παιδιά μας, ακόμα και άν ανέκαθεν απείχαμε από αυτές.

Θυμήθηκα τη φίλη μου τη Δάφνη. Πάντοτε αγαπούσε το φαγητό, γι΄αυτό παχουλούλα ήταν από μικρή, το ίδιο παχουλούλα παρέμεινε και μετά τη γέννα του γιου της. «Εξαιτίας σου χάλασε το σώμα μου» την έχω ακούσει να του καταλογίζει. Ο γιός της άφωνος και γεμάτος ενοχές, νιώθει πάνω του το βάρος της «θυσίας» της μητέρας του.

«Εγώ δεν εργάσθηκα για να μεγαλώσω εσάς» ή «αν δε σας είχα τώρα θα ήμουν επιτυχημένος-η» λένε κάποιοι γονείς στα παιδιά τους, ενώ αντίθετα πολλοί είναι εκείνοι που πετυχαίνουν και στην καριέρα και στην οικογένεια.

Μήπως ο εύθραυστος παιδικός χαρακτήρας πληγώνεται από αυτά τα ανεύθυνα ψεύδη; Άλλωστε οι πραγματικές θυσίες είναι πάντοτε βουβές...

Η "ζήλεια" του μεγάλου προς το μικρότερο αδερφάκι ή σωστότερα, η δυσκολία των γονιών να βοηθήσουν το μοναχοπαίδι στο νέο του ρόλο ως πρωτότοκο.

Η έλευση ενός νέου μέλους στην οικογένεια συνήθως αγχώνει τους γονείς: Πως θα αντιμετωπίσουμε τη ζήλεια που θα νιώσει το μέχρι πρότινος μοναχοπαίδι μας; Είναι δε τόσο δεδομένη η αντίληψη αυτή που δεν διστάζουν να την εξωτερικεύουν και στα ίδια τα παιδιά που πρόκειται να αποκτήσουν αδελφάκι: «Δεν θα ζηλεύεις, έτσι; Εσύ τώρα είσαι μεγάλο παιδί!». Από τη μία λοιπόν 1) προετοιμάζουμε ψυχολογικά το παιδί μας για την έλευση ενός αρνητικού γεγονότος που θα του γεννήσει τη ζήλεια και από την άλλη 2) του σηματοδοτούμε πως ήρθε το τέλος της παιδικότητας, αφού κάποιος άλλος θα χαίρεται τώρα τα σχετικά προνόμια.
Η συγγραφέας Τζέννιφερ Μπίνγκχαμ Χαλ δεν δίστασε να διδαχθεί από το σωστότερο παράδειγμα της Ονδουρέζας νταντάς της μεγάλης της κόρης. Στο βιβλίο της «Περισσότερα από ένα» (εκδόσεις Μπουκουμάνη σελ. 61) αντιλαμβάνεται για πρώτη φορά πως κατά την εγκυμοσύνη της εκείνη προετοίμαζε την κόρη της για να αντιμετωπίσει μία τραυματική εμπειρία, ενώ η νταντά της την προετοίμαζε για ένα χαρμόσυνο γεγονός.
Πραγματικά, για τις λιγότερο «ανεπτυγμένες» χώρες, στις οικογένειες είναι πολύ συνηθισμένο φαινόμενο να έχει κανείς αδέλφια και μάλιστα πολλά αδέλφια. Οι ενήλικες είναι εξοικειωμένοι με την ύπαρξη παιδιών ακόμη και πριν αποκτήσουν δικά τους παιδιά. Κάποια ανήψια, ξαδερφάκια, αδερφάκια ή γειτονάκια εξοικειώνουν από νωρίς τους μέλλοντες γονείς με τις απαιτήσεις που θα αντιμετωπίσουν μελλοντικά. Αντίθετα, στις δικές μας κοινωνίες όπου απουσιάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά τα παιδιά από την καθημερινότητα, σημειώνεται το φαινόμενο πολλά ζευγάρια πριν αποκτήσουν το δικό τους πρώτο παιδί να μην έχουν την παραμικρή εμπειρία για το μεγάλωμά του. Επιπροσθέτως, το μεγάλωμα της οικογένειας συνδέεται με το άγχος των γονέων της διατήρησης των υλικών παροχών. Οι γονείς βουλιάζουν στην εργασία για να παρέχουν τα «προς το ζην» όπως φυσικά απαιτεί το λάιφστάιλ μας, ουσιαστικά στερώντας έτσι την πολύτιμη παρουσία τους από τα παιδιά τους προκειμένου να εργαστούν ολοένα και εντατικότερα.
Παρόλο λοιπόν που οι ειδικοί επισημαίνουν και αναγνωρίζουν τη δυσκολία προσαρμογής στην οικογένεια που αποκτά νέο μέλος, σπεύδουν παρόλα αυτά να ονομάσουν «ζήλεια» τη συμπεριφορά του μοναχοπαιδιού που μετατρέπεται σε πρωτότοκο. Και ενώ σαφώς απαγορεύεται στους γονείς, αλλά και στο ευρύτερο περιβάλλον να κακοχαρακτηρίζουν τα παιδιά, εντούτοις η λέξη "ζήλεια" πρωτοστατεί σε σχετικές συζητήσεις. Βασικό πλεονέκτημα της θεώρησης αυτής αποτελεί η αποενοχοποίηση της αποτυχίας των γονέων να σταθούν ως ουσιαστικοί αρωγοί στο πρωτότοκο παιδί τους κατά τη διάρκεια της δύσκολης μετάβασης της οικογένειας από τριμελή σε τετραμελή.
Πολλές φορές οι γονείς, με την έλευση του δεύτερου παιδιού, παύουν να αφιερώνουν γόνιμο χρόνο στο πρωτότοκο, το εκδιώχνουν από το κρεββάτι του για να κοιμάται το νέο μωρό, από το δωμάτιό του, το στέλνουν συχνότερα στους παππούδες ή το εγγράφουν για πρώτη φορά κατά τη χρονική αυτή στιγμή σε παιδικό σταθμό. Οι συμπεριφορές αυτές βιώνονται συχνά από τα παιδιά ως εγκατάλειψη, αφού δεν είναι δυνατόν να κατανοήσουν την έλλειψη χρόνου που αντιμετωπίζουν οι γονείς και τις απαιτητικές φροντίδες που συνοδεύουν το κάθε νεογέννητο αδερφάκι. Είναι λοιπόν αρκετά συνηθισμένα φαινόμενα, όπως η επιστροφή του πρωτότοκου στη χρήση πάνας, ενώ έχει σημειωθεί και πραγματική ανάσχεση στην σωματική ανάπτυξη τρίχρονου παιδιού που εστάλη στο χωριό στους παππούδες με την έλευση του μικρού του αδερφιού στο σπίτι (ασθενής του Μαρσέλ Ρουφό, παιδοψυχιάτρου στο Νοσοκομείο της Μασσαλίας, Αδελφός και αδελφή μία δύσκολη αγάπη, εκδόσεις Κριτική σελ. 28).
Το δεύτερο παιδί σηματοδοτεί τη λήξη του μήνα του μέλιτος των γονιών με το μοναχοπαίδι και την εισαγωγή για πρώτη φορά της έννοιας της δικαιοσύνης στην οικογένεια. Ο ενίοτε παραπονούμενος ως παραμελημένος από τη μητέρα σύζυγος καλείται τώρα να διαδραματίσει ως πατέρας το «ρόλο της ζωής του», καθώς αυτός θα χαρίσει στη μητέρα το απαραίτητο χρονικό περιθώριο να αφοσιωθεί στο νεοαφιχθέν μέλος, χωρίς να νιώσει παραμελημένο το πρωτότοκο και ταυτόχρονα συσφίγγοντας τους δεσμούς του μαζί του. Το δεύτερο παιδί με τον τρόπο αυτό εμποδίζει την ολέθρια υπερβολική σύντηξη γονέων – παιδιού.
Το δεύτερο παιδί όμως δε θα πρέπει να σημάνει και το τέλος της παιδικότητας που απολαμβάνει το πρωτότοκο. Συχνά οι γονείς αυξάνουν τις απαιτήσεις τους και γίνονται αυστηρότεροι με τα μεγαλύτερά τους παιδιά. Βλέπουμε να τους αναθέτουν καθήκοντα δυσβάσταχτα για την τρυφερή τους ηλικία, ακόμα και την επίβλεψη του μικρότερου αδερφιού, τη συνοδεία του, το διάβασμα των μαθημάτων, καθιστώντας τα υπο-γονείς.
Οι συγκρίσεις των γονέων είναι ένα σφάλμα που μπορεί να αποβεί μοιραίο για την αυτοεκτίμηση των παιδιών. Στους δύο ο ένας είναι πάντα πιο παχουλός, πιο ακατάστατος, πιο αποτυχημένος. Οι συγκρίσεις λοιπόν δεν έχουν κανένα απολύτως νόημα, παρά να υποσκάπτουν την αδελφική σχέση και όχι μόνο.
Η συμπεριφορά των γονέων επηρεάζεται συχνά και από το φύλο των παιδιών τους. Συχνότερα τα αγόρια δέχονται αυστηρότερη μεταχείριση και τιμωρίες από ό τι τα κορίτσια. Ακόμα και από τη βρεφική ηλικία, παρά τις συμβουλές των ειδικών για απεριόριστη τρυφερότητα, συχνά οι γονείς αγκαλιάζουν, φιλούν και χαϊδεύουν λιγότερο τα αγόρια.
Η μοιρασιά είναι μία δύσκολη παράμετρος στην αδελφική σχέση. Η έννοια της δικαιοσύνης θα πρέπει να είναι σύμφωνη με την ηλικία και την προσωπικότητα του κάθε παιδιού και να προκύπτει κατόπιν συζήτησης και διαπραγματεύσεων. Γενικά όμως όταν ξεσπά «μπόρα» μεταξύ των αδελφών, καλό είναι να αποφεύγεται ο ρόλος του διαιτητή από τους γονείς, γιατί μπορούν να δημιουργηθούν νέες εντάσεις και παρεξηγήσεις.
Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους γονείς να εφαρμόζουν την «απομάκρυνση» όπου μπορούν. Ξεχωριστά δωμάτια, ξεχωριστά παιχνίδια, ξεχωριστές δραστηριότητες. Ειδικά στα δίδυμα αδέλφια, όπου είναι απαραίτητος και ο ετεροκαθορισμός τους, προτείνεται μέχρι και η εγγραφή τους σε διαφορετικούς παιδικούς σταθμούς.
Οι καυγάδες στην αδελφική σχέση, κυρίως κατά τη διάρκεια της εφηβείας, θεωρούνται φυσιολογικοί και υποδηλώνουν υγιή σχέση. Ακόμα και αν εξακολουθούν στην ενήλικη ζωή, θεωρούνται πλέον ως κώδικας επικοινωνίας. Γενικά έχει παρατηρηθεί ότι οι σχέσεις των αδελφών αραιώνουν με το θάνατο των γονέων, ενώ συσφίγγονται με τη γέννηση τέκνων.
Τέλος, όσοι έχουν αδέλφια, ας ευγνωμονούν τους γονείς τους, διότι η ψυχανάλυση επιβεβαιώνει πως η αδελφική σχέση παίζει πρωταρχικό ρόλο στη συναισθηματική μας ανάπτυξη*.

*Η Αικατερίνη Ζαβού είναι Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω, LLM, με ειδίκευση στο Οικογενειακό Δίκαιο και τις Συμβάσεις.

Γραφείο Χαρ. Τρικούπη 61, Αθήνα
Τηλ. επικοινωνίας 210 3820520

Θηλασμός

Το αδυσώπητο 5% των Ελληνίδων που θηλάζουν αποκλειστικά για 6 μήνες σε σύγκριση με τα ποσοστά των γειτονικών μας χωρών (π.χ. 42% στο Λουξεμβούργο, 36% στην Τσεχία, 100% στην Αλβανία) μας μαρτυρά πως κάτι πάει στραβά. Ιδίως όταν μετρήθηκε πως το 90% των Ελληνίδων δηλώνουν πρόθυμες να θηλάσουν. Και το πληρώνουν τα παιδιά μας.
Δυστυχώς στην Ελλάδα ο θηλασμός όχι μόνο δεν προάγεται (στο εξωτερικό λειτουργούν ειδικά καφέ, εστιατόρια ακόμα και σινεμά ειδικά για θηλάζουσες), αλλά και υποβιβάζεται. Όλοι θυμόμαστε τα νεογέννητά μας να συνοδεύονται με το μπουκάλι τους από το μαιευτήριο κιόλας. Κάποιες μαίες μας είδαν το στήθος και απεφάνθησαν: «Δεν έχετε αρκετό γάλα. Να δώσετε συμπλήρωμα.»
Στον πόλεμο των πολυεθνικών γάλακτος όπου κάθε κουτί γάλακτος σκόνης κοστίζει περίπου €15 και διαρκεί 3-4 μέρες, η Ελληνίδα μητέρα αμύνεται 1) άοπλη και 2) φοβισμένη.
-Άοπλη, χωρίς τη σωστή καθοδήγηση από γιατρούς, οι οποίοι συχνά από φόβο μη δυσαρεστηθεί ο πελάτης συστήνουν εύκολα το γνωστό «συμπλήρωμα». Οι γυναίκες όμως που είναι ενημερωμένες στο θέμα του θηλασμού κατευθύνονται σε παιδίατρους που στηρίζουν το θηλασμό. Αλλά και από τις γυναίκες του περίγυρού της η θηλάζουσα μητέρα δεν έχει να περιμένει πολλά, αφού και εκείνες συνήθως έχουν μαύρα μεσάνυκτα και συνεπώς είναι αδύνατο να μεταδοθεί η πολύτιμη τέχνη του θηλασμού από γυναίκα σε γυναίκα.
-Φοβισμένη γιατί η ευθύνη του νεογέννητου είναι τεράστια και χρειάζεται ιδιαίτερη ψυχραιμία ιδίως από την άπειρη μητέρα ώστε να μην ερμηνεύει τα συνεχή κλάματα του νεογέννητου ως πείνα που προκαλεί δήθεν η ανεπάρκεια του γάλακτός της. Το συμπλήρωμα γιατρεύει αυτό τον φόβο αλλά και προσφέρει γρήγορα σωματικό βάρος. Το νεογέννητο όμως θα αργήσει να διαχωρίσει τις ανάγκες του. Το «πεινάω», «κρυώνω», «νυστάζω», «βαριέμαι», «πονάω», «με ενοχλεί το φως /η φασαρία», «θέλω αγκαλίτσα κ.λ.π.» είναι ένα κουβαράκι μέσα στην καρδούλα του, οπότε φανταστείτε σε κάθε τέτοια διαφορετική ανάγκη εμείς, αντί να προσπαθούμε να τη διαβάσουμε, να το μπουκώνουμε με ένα μπιμπερό, καλού κακού. Μήπως για αυτό αρκετοί ενήλικες όταν αντιμετωπίζουν διάφορα προσωπικά προβλήματα το ρίχνουν στο φαγητό; Προσθέστε την κακή ψυχολογική κατάσταση της λεχώνας, καθώς και το άγχος της να επιστρέψει στο κανονικό της σώμα.
Άλλες μητέρες ανησυχώντας για την ποσότητα του γάλακτος τους, το εξάγουν με τεχνητό τρόπο για να το μετρήσουν. Δυστυχώς και αυτές απογοητεύονται, αφενός γιατί η τεχνητή εξαγωγή είναι πάντοτε ελλιπής σε σχέση με το θηλασμό αφετέρου γιατί η ποιότητα του μητρικού σε σχέση με το ξένο γάλα δεν υπολογίζεται σε ml αλλά στα συστατικά του. Φανταστείτε να τρώτε 100 γραμ. αρνί ή 200 γραμ. χόρτα και να θεωρείτε πως τρέφεστε θρεπτικότερα και χορταστικότερα στη δεύτερη περίπτωση.
Κάποιες μητέρες καταφεύγουν στο συμπλήρωμα γιατί, μετά το θηλασμό, το μωρό τους πάντοτε πίνει μέχρι και μισό μπιμπερό και συνεπώς δήθεν δεν χορταίνει από το γάλα τους. Όμως ο θηλασμός αφενός είναι απεριόριστος, αφετέρου κατά τη διάρκειά του η εξαγωγή γάλακτος γίνεται ολοένα δυσκολότερη (και θρεπτικότερη), με αποτέλεσμα ο κορεσμός της πείνας να αντισταθμίζεται από τη δυσκολία εξαγωγής. Συνεπώς το έμβρυο μπορεί αφενός συνειρμικά να σταματάει νωρίτερα το θηλασμό, γνωρίζοντας ότι θα ακολουθήσει το ευκολότερο στην εξαγωγή μπουκάλι, αφετέρου ποτέ κανείς δε λέει όχι σε ένα σνακ που κατεβαίνει εύκολα.
Δυστυχώς το συμπλήρωμα δρα σε βάρος του θηλασμού. Τόσο διότι το σώμα της μητέρας δεν συγχρονίζεται ποτέ με την πείνα του εμβρύου όσο και διότι το συμπλήρωμα έχει την τάση να αυξάνει σε βάρος του θηλασμού. Κάποιοι σκληροπυρηνικοί του θηλασμού υποστηρίζουν μάλιστα ότι τα ευεργετικά συστατικά του μητρικού γάλακτος θα πρέπει να μην αναμιγνύονται με ξένο γάλα (ή και με οτιδήποτε άλλο γενικώς, π.χ. χαμομήλι), προκειμένου να παραμείνουν αναλλοίωτα στο στομαχάκι του εμβρύου, διότι κάποια καταστρέφονται ή δεν απορροφώνται.
Ο θηλασμός γίνεται εύκολος μετά τις πρώτες 40 ημέρες, οπότε και εγκαθίσταται η γαλουχία, όπως λένε οι ειδικοί. Στη φάση αυτή η πείνα του μωρού είναι πλήρως συγχρονισμένη με την ιδανική παραγωγή γάλακτος από τη μητέρα.
Έρευνες έχουν αποδείξει μια σειρά ευεργετικών αποτελεσμάτων για τα μωρά που θηλάζουν. Ισχυρότερο ανοσοποιητικό (έχει αποδειχθεί ότι δρα ανασταλτικά σε ασθένειες όπως οξεία και χρόνια μέση ωτίτιδα, παχυσαρκία, ασθματική βρογχίτιδα, παιδικός καρκίνος) ιδανική ανάπτυξη (όχι μέγιστη), αυξημένη ευφυΐα λόγω ουσιών που υπάρχουν μόνο στο μητρικό γάλα, ισχυρότερος δεσμός σε μητέρα και παιδί, αυτοπεποίθηση στην ενήλικη ζωή κ.α., ενώ για τις θηλάζουσες μητέρες έχει παρατηρηθεί ότι παρουσιάζουν λιγότερο συχνά καρκίνο του μαστού, των ωοθηκών και οστεοπόρωση. Αλλωστε το μητρικό γάλα ''Είναι δωρεάν, κάνει τις αισθήσεις να λειτουργούν, πάντα διαθέσιμο, ολόφρεσκο, καθαρό, στη σωστή θερμοκρασία και όμορφα συσκευασμένο".*

*Η Αικατερίνη Ζαβού είναι Δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω, LLM, με ειδίκευση στο Οικογενειακό Δίκαιο και τις Συμβάσεις.

Γραφείο Χαρ. Τρικούπη 61, Αθήνα
Τηλ. επικοινωνίας 210 3820520
 

(Τα ποσοστά καθώς και ορισμένα ιατρικά στοιχεία δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό "Βημαγκαζίνο" τεύχος 290, Μάιος 2006, σελ. 79-82 στο αξιόλογο άρθρο "Η γενιά του μπιμπερό, γιατί οι Ελληνίδες δεν θηλάζουν")

Αφήστε τα μωρά να χτυπήσουν

Θεωρούσα την ηλικιωμένη νταντά της 12μηνης κόρης μου ιδανική, γιατί ήταν υπερπροστατευτική μαζί της. Πίστευα πως τα απογεύματα που θα περνούσα με την κόρη μου αρκούσαν για να κάνουμε μαζί οτιδήποτε ριψοκίνδυνο: Να σκαρφαλώσουμε ψηλά δέντρα, να χοροπηδάμε στα σκαλοπάτια και να τα κατεβαίνουμε μπουσουλώντας ή δυο δυο, να κάνουμε τσουλήθρα ανάποδα, να φτύνουμε απο το μπαλκόνι κρεμώντας το κεφάλι μας έξω από τα κάγκελα.
Το πρωί μπορούσα χαλαρή να αφοσιωθώ στην εργασία μου, αφού με τις συνεχείς απαγορεύσεις της νταντάς, ήξερα πως το παιδί μου δεν κινδυνεύει.
Όμως τον Αύγουστο που ήμασταν χωρίς τη νταντά, η μικρή μου ξεσπάθωσε. Ήταν νευρική, ατίθαση, κλωτσούσε και πετούσε πράγματα. Μάλιστα ενώ είχε σταματήσει από τις πρώτες μερες που είχε αναλάβει η νταντά να μας βγάζει τα γυαλιά από το πρόσωπο και να τα πετάει με φόρα στο πάτωμα, μερικές φορές σπάζοντάς τα, άρχισε εκ νέου να το ξανακάνει. Απόρησα γιατί η νταντά, που φορούσε κι αυτή γυαλιά, μας παινευόταν για το ότι είχε καταφέρει να της σταματήσει τη συνήθεια αυτή. Τώρα όμως που έλειπε, η συνήθεια αυτή επανήλθε δριμύτερη.
Στην περίοδο αυτή εξήγησα στην κόρη μου πως αν πετάει τα γυαλιά μας, αυτά θα σπάσουν και εμείς δεν θα βλέπουμε. Μάλιστα με το χέρι μου της έκλεινα και τα μάτια για να της δείξω τι σημαίνει να μη βλέπει κανείς. Άρχισε να καταλαβαίνει και να αραιώνει τη συχνότητα της πράξης της αυτής. Σκόπιμα κάθε φορά που το έκανε της φώναζα και της εξηγούσα, δήθεν λυπημένη, ότι δεν βλέπω χωρίς γυαλιά.
Άρχισα να θυμάμαι πως και η μητέρα μου ήταν μαζί μου συχνά υπερπροστατευτική. Τη θυμάμαι από πάνω μου σκυμμένη, έτοιμη να με πιάσει σε περίπτωση που πάω να πέσω. Επίσης τη θυμάμαι να μου μιλάει για κινδύνους που πρέπει να προσέχω ξανά και ξανά.
Στα 12 μου περίπου ξεκίνησα να τραυματίζομαι. Μέσα σε δύο περίπου χρόνια έσπασα ή ράγισα τα δυο μου χέρια (καρπό-αγκώνα) το δεξί μου αστράγαλο, τη μύτη μου, ένα σπόνδυλο και τραυμάτισα σοβαρά το μάτι μου από ένα απλό πέσιμο (τώρα είμαι καλά!). Μετά από αυτά έμαθα συνειδητά να πέφτω σωστότερα και να μην τραυματίζομαι ή να τραυματίζομαι λιγότερο.
Πιστεύω πως είναι πολύ σημαντικό για τον άνθρωπο να μάθει να πέφτει σωστά και χτυπώντας να αυτοπροστατεύεται. Το μάθημα αυτό είναι κρίσιμο και σωστότερο να γίνεται όταν το παιδί είναι μωρό, τότε που οι τραυματισμοί είναι αφενός ελαφρύτεροι, αφετέρου η επούλωσή τους συντομότερη.
Παρόμοιες συμπεριφορές παιδιών βρίσκουν εξήγηση και από τη Άννα Φρόυντ. Στο βιβλίο της "Εισαγωγή στην Ψυχανάλυση του παιδιού" (εκδόσεις Επίκουρος 1990, σελ.57) όπου επισημαίνει τις ενδιαφέρουσες διαφορές της ψυχανάλυσης των ενηλίκων και των παιδιών, αναφέρει πως το παιδί εκπληρώνει απαιτήσεις μόνο για χάρη του προσώπου που το φροντίζει ή από φόβο προς αυτό. Η κατάκτηση της ικανοποίησης των απαιτήσεων αυτών αναιρείται όταν ακολουθεί χωρισμός από το πρόσωπο που δίδαξε τη συμπεριφορά αυτή. Θα μπορούσαμε να πούμε πως οι κατακτήσεις αυτές είναι τελικά μόνο προσωρινές.

Το Σεπτέμβριο αποδέσμευσα την υπερπροστατευτική νταντά και έγραψα τη δίχρονη πλέον κόρη μου σε παιδικό σταθμό, αν και σκοπεύαμε με τον άντρα μου να το κάνουμε μετά τα τριάμισυ.
Έγινε αυτό που περίμενα. Τις πρώτες 2-3 εβδομάδες η κόρη μου επέστρεφε στο σπίτι με ένα καρούμπαλο, αμυχή, γρατζουνιά, μελανιά. Μετά όμως όλα αυτά εξαφανίστηκαν.
Τώρα την καμαρώνω πόσο προσεκτική είναι στα σκαλοπάτια ή στο σκαρφάλωμα. Η αυτοπροστασία είναι τώρα σμιλευμένη μέσα της με πόνο και όχι με αόριστες κινδυνολογίες.

(Σχετικά: Φρανκ Φουρέντι, Γονική Παράνοια, Απαλλαγείτε από τις φοβίες σας και γίνετε σωστοί γονείς, εκδόσεις Μπουκουμάνη)